Samen vergroenen op de Maasvlakte

Maurits Euving, projectleider Vergroenen Werkomgeving: “We zochten naar een plek om te kijken of onze manier van vergroenen werkt. Het Rijksvastgoedbedrijf, dat het beheer van het vastgoed van de Rijksoverheid op de Maasvlakte doet, tipte ons over het Douaneterrein op de Maasvlakte. We kwamen uiteindelijk in contact met Jacob Sonneveld en zijn collega’s van het Havenbedrijf en van daaruit is de samenwerking gaan groeien."

Jacob Sonneveld, adviseur bij het Havenbedrijf: “Ja, en eigenlijk kwam de pilot duurzame CAO Rijk een beetje vroeg op ons pad. We zijn bezig met de uitvoering van onze Natuurvisie die eind 2025 is vastgesteld. We waren nét bezig om natuurinclusief werken breder uit te rollen binnen onze organisatie, met als volgende stap om daar samen met bedrijven in de haven verder invulling aan te geven. Toen de vraag kwam om het Douaneterrein te vergroenen zeiden we geen nee!”

De locatie van de Douane op de Maasvlakte is allesbehalve standaard. Het is een versteend terrein midden in het havengebied. Binnen de Natuurvisie is dit gedeelte aangemerkt als duinlandschap. De Douane controleert containers die uit de haven komen, speurhonden worden er getraind en dagelijks rijden er veel vrachtwagens af en aan. Daarom is een groot deel van het terrein volledig verhard. Toch bleek er ruimte om te vergroenen.

Het Havenbedrijf Rotterdam schreef eerst een rapport met advies over de beplanting en over aanleg van zogenoemd halfverharding (verharding waar gras doorheen kan groeien en regenwater goed weg kan zakken). Het rapport liet zien hoe de verharding te combineren is met mogelijkheden voor begroeiing, terwijl de originele functie van de locatie nog behouden blijft en aansluit bij de omgeving. Zo bleken de harde stenen en tegels op minder belaste rij- en parkeerplaatsen vervangen te kunnen worden door halfverharding. Op de parkeerplaats werden daarom grasbetonklinkers (klinkers met er tussen gras) aangelegd. Hierdoor kan regenwater makkelijker de grond in en ligt er minder steen, waardoor het minder warm is (denk maar aan asfalt in de zomer in vergelijking met gras).

Jacob: ”Het was puzzelen wat wel en niet kan, als je wil vergroenen in deze havenomgeving. Bij het duinlandschap passen kenmerkende soorten dieren zoals konijnen, maar dat past niet vanwege de honden. En meeuwen laten broeden, kon ook niet omdat dat de vitale onderdelen zou verstoren. Zo moesten we met van alles rekening houden en vooral kijken ‘wat kan wél’.” Voorafgaand aan het advies hebben we samen met de gebruikers gekeken wat de dynamiek op de locatie is.

Maurits: “Op de Maasvlakte is kust- en duinlandschap te vinden, we hebben er te maken met zand en zout vanuit de zee. Daar moet je in je plannen rekening mee houden. In zo’n gebied wil je de voedingsarme zandige bodems behouden en het leefgebied van bijvoorbeeld de rugstreeppad in tact houden.”

Jacob: ”Soms is het ook goed om niets te doen. Bij de rondgang bleek dat er in delen kabelsleuven gegraven waren. Deze omgewoelde grond is heel goed voor het zeldzame glad biggenkruid, dat in de directe nabijheid van het terrein aanwezig is. Tijdens de rondgang is daarom geadviseerd om vooral niets te doen en de verplichting tot inzaaien door de aannemer te laten vervallen.”

Impactproject Vergroenen keek mee om te zien waar op de locatie groen kon worden aangelegd. En dat bleek op twee plekken mogelijk: op de opleidingsplek en op de parkeerplaats. Maurits: ”Op die twee plekken zijn we kleinschalig gestart. We hebben verschillende bij het landschap passende planten gepland (zie onderaan deze pagina). En we keken niet alleen naar de fysieke mogelijkheden, maar ook naar de architectuur en de wensen van de medewerkers die er dagelijks werken.”

Volgens Maurits zit de kracht van het project vooral in de samenwerking. "Wij hadden vanuit de pilot een faciliterende rol. We brachten partijen bij elkaar, deelden kennis en hielpen om ideeën werkelijkheid te maken. Het is geen rocket science, maar je moet het wel organiseren. Soms komt samenwerking zonder iemand die het initiatief neemt gewoon niet van de grond."

Het project sluit aan bij de natuurvisie van het Havenbedrijf Rotterdam. “We sluiten aan bij bestaande plannen en we maken gebruik van bestaande onderhoudscontracten van de locatie. Daardoor hoeven we niet opnieuw het wiel uit te vinden.” De eerste beplanting is in het voorjaar aangebracht en onlangs zijn ook de grasbetonklinkers op de parkeerplaats aangelegd.

“Het project is geslaagd als het groen er ligt”, zegt Maurits. "En natuurlijk hopen we dat medewerkers blij zijn met meer groen, dat het terrein minder warm wordt en dat de biodiversiteit toeneemt. Maar misschien wel het mooiste resultaat is als andere organisaties hierdoor ook aan de slag gaan met vergroenen."

Daarom levert het project naast een groener terrein ook een praktisch procesdraaiboek op, met voorbeelden, aanbevelingen, aanraders en afraders. Zo kunnen ook andere Rijkslocaties en bedrijventerreinen profiteren van de ervaringen op de Maasvlakte.

Maurits en Jacob kijken met veel plezier terug op de samenwerking. Maurits: "Het Havenbedrijf stond meteen in de meewerkstand. Iedereen wilde samen iets moois neerzetten. Die positieve energie maakte dit project bijzonder. Mijn boodschap aan andere Rijkscollega's is dan ook: zoek elkaar op. Je bereikt veel meer als je samenwerkt. En iedere vierkante meter groen maakt verschil."