Binnen de pilot duurzame CAO Rijk werken we met een ontwerpende aanpak: Design voor Duurzaam. Deze aanpak is gebaseerd op een aantal leidende principes die richting geven aan hoe we werken, samenwerken en ontwikkelen. De impactprojecten zijn zichtbaar voor veel mensen die ermee in aanraking komen, maar het is de aanpak die ervoor zorgt dat het gedachtengoed beklijft.
Leidende principes
Onze manier van werken wordt bepaald door de volgende leidende principes:
- Originaliteit
- Uitvoerbaarheid
- Schaalbaarheid
- Impact
- Gedragsverandering
- Inclusiviteit
Lees op deze pagina meer over deze leidende principes.
Hoe werken we?
- We beginnen met doen
In plaats van te starten met uitgebreide plannen, beginnen we met kleine, concrete stappen in de praktijk. Door te doen ontstaat inzicht. - We werken kort cyclisch en iteratief
We werken in korte cycli, waarbij we steeds testen, leren en bijsturen. Zo ontwikkelen ideeën zich stap voor stap. - We valideren continu
Ideeën worden in de praktijk getoetst op waarde, uitvoerbaarheid en schaalbaarheid. Wat werkt, bouwen we verder uit. Wat niet werkt, levert ook waardevolle inzichten op. - We werken in co-creatie
We ontwikkelen samen met medewerkers, beleid en uitvoering. Door verschillende perspectieven te verbinden, ontstaan oplossingen die beter aansluiten op de praktijk. - We gaan waar de energie zit
We sluiten aan bij initiatieven en mensen die gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan. Daar ontstaat beweging en eigenaarschap.
Lees ook het artikel over de leidende principes.
Van idee naar impact
Vanuit de leidende principes ontwikkelen ideeën zich stap voor stap:
- Experimenteren
Ideeën van medewerkers worden uitgewerkt tot kleine experimenten. - Opschalen
Kansrijke experimenten groeien door naar pilots. - Verankeren
Succesvolle pilots krijgen een plek in de organisatie of in de cao.
Waarom dit werkt?
Door te werken vanuit de leidende principes:
- worden ideeën sneller concreet
- ontstaat eigenaarschap binnen de organisatie
- wordt zichtbaar wat wel en niet werkt
- kunnen keuzes beter onderbouwd worden
Deze manier van werken maakt het mogelijk om te vernieuwen binnen een complexe organisatie als het Rijk.
Impact als onderdeel van de aanpak
Impact maken op het gebied van duurzaamheid is geen eindstap, maar een integraal onderdeel van de werkwijze. Vanaf het begin kijken we naar de effecten van experimenten en pilots.
Samen met partners onderzoeken we:
- welke effecten de projecten hebben
- hoe gedrag verandert
- en wat nodig is om initiatieven te laten landen bij de medewerkers en in de organisatie
Lees hierover meer in het artikel over onze samenwerkingspartners en hun bevindingen.
Werken binnen de realiteit van het Rijk
De ontwerpende aanpak Design voor Duurzaam vraagt om snelheid en flexibiliteit, terwijl de Rijksorganisatie gericht is op zorgvuldigheid en continuïteit. In de praktijk wordt daarom gezocht naar een balans tussen beide. Door klein te beginnen, blijven risico’s beheersbaar en ontstaat ruimte om te leren en bij te sturen.
Lees ook het artikel over de pilot in de praktijk.
Van pilot naar structurele verandering
De pilot duurzame CAO Rijk is een tijdelijk programma, maar de beweging die is ingezet moet blijvend zijn. Aandacht voor duurzaamheid wordt steeds belangrijker.
Daarom is de aanpak die we gebruiken binnen de pilot duurzame CAO Rijk erop gericht dat succesvolle initiatieven worden overgenomen door de organisatie. De pilot fungeert eigenlijk als aanjager: we laten zien wat werkt en hoe dit kan worden toegepast binnen bestaande structuren.
Meer weten?
Meer lezen over de aanpak? In de special Publiek Denken lees je meer over de aanpak en het ontstaan van de pilot duurzame CAO Rijk.
- Design voor Duurzaam - Special pilot Duurzame CAO Rijk 2025
- Cover special - Special pilot Duurzame CAO Rijk 2025
Wil je niets missen van wat we allemaal doen? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief, die eens per zes weken verschijnt.
Filmpje over verloop en aanpak pilot Duurzame CAO Rijk
Verloop en aanpak pilot Duurzame CAO Rijk
DownloadDe Pilot Duurzame CAO Rijk begon met grote ambitie:
Arbeidsvoorwaarden toekomstbestendig én duurzaam maken, samen met de mensen die ermee werken.
En dat via de ontwerpende aanpak Design voor Duurzaam.
We startten bewust laagdrempelig:
Iedereen mag meedoen.
Met één doel: medewerkers echte invloed geven op de verduurzaming van hun CAO
én hun werkplek.
Op initiatief van werkgever én vakbonden,
partijen die normaal tegenover elkaar aan tafel zitten, maar hier samenwerken aan hetzelfde doel.
In 2023 stroomden 300 ideeën binnen. Vanuit alle hoeken van het Rijk.
Deze werden gezamenlijk besproken, gebundeld en vormden de basis van onze pilot.
In mei begonnen veertien experimenten.
Gemixte teams die met elkaar in gesprek gingen, maar vooral samen bouwden,
testten en beleefden.
Van papier naar echte experimenten op de werkvloer.
We bouwden de brug terwijl we er op liepen
en hielden de impact en de waarde bij voor de medewerker.
Op de eerste DEMO-dag lieten de teams hun werk zien:
tastbaar, getest en met resultaat.
De jury was eensgezind: Ga door en maak het groter.
Tegelijkertijd botsten we op bestaande regels, gewoontes en patronen.
We gingen op zoek naar ruimte en doorbraken om te veranderen.
Van duurzame teamuitjes tot repareerbudgetten.
Van heerlijke auberginebroodjes tot een proefmodel van een verbrede IKB-tool.
We testten het gewoon.
Alles mocht.
Met deze ervaringen gingen we in 2024 een nieuwe fase in.
Van experiment naar uitvoering. Van idee naar toepassing.
Tijdens de nieuwe CAO kozen de vakbonden ervoor om deze beweging actief te versterken.
Daardoor ontstond er de ruimte om experimenten door te ontwikkelen tot pilots.
In juli 2024 werden de veertien experimenten samengebracht tot zeven impactprojecten.
Geen plannen op papier, maar pilots die we uitvoerden.
En ook het meten van de gedragsverandering werd een component.
En in september werd de pilot formeel vastgesteld door vakbonden en werkgever.
Met mandaat. Met vertrouwen.
We liepen al lang op de brug die we nog aan het bouwen waren.
2025 werd het jaar waarin alles samenkwam.
Minder plannen, meer toepassen. Minder praten en meer doen.
Ideeën van medewerkers moeten ook écht tot uitvoering komen.
Ook als het nog niet af was, deelden we het.
Tijdens Dare to Share of de DEMO-dag
lieten teams kwetsbaar zien wat werkte en wat nog nodig was om door te bouwen.
Wat begon als een experiment werd een beweging.
Medewerkers herkenden hun ideeën in de praktijk.
En steeds meer mensen, van duurzaamheidscoördinator tot uitvoerder, sloten zich aan.
2026 wordt het jaar van verankeren. Met alles wat we leerden,
Uit onderzoek, uit pilots, uit de praktijk, schuiven we weer aan aan tafel.
Niet om opnieuw te beginnen, maar om keuzes te maken.
Welke duurzame arbeidsvoorwaarden werken en wat wordt structureel?
De beweging verschuift naar systeemniveau.
Initiatieven krijgen een plek in beleid, opleidingen worden structureel gefinancierd,
en duurzaamheid wordt een vast onderdeel van hoe we werk organiseren.
Drie jaar lang bouwden we aan kennis, beweging en impact.
Design voor Duurzaam heeft voor ons de deur naar vernieuwing geopend.
Dus de vraag is niet of we samen verder moeten...
Maar hoe ver willen we samen komen?
Bekijk het filmpje waarin het verloop en de aanpak van de pilot Duurzame CAO Rijk wordt verteld.